Rozwój mowy dziecka z wadą słuchu


W otaczającym nas świecie istnieje wiele bodźców, które oddziałują we właściwy sposób na nasze zmysły. Zmysły, a zwłaszcza ilość, jakość dostarczanych wrażeń, wpływają na rozwój psychiczny jednostki oraz jej funkcjonowanie w społeczeństwie. W przypadku braku nawet jednego z analizatorów następuje zawężenie dopływu informacji co może skutkować nieprawidłowym rozwojem psychicznym.

Analizator słuchowy odgrywa szczególną rolę w rozwoju mowy. U dziecka z uszkodzonym narządem słuchu występują trudności z kształtowaniem się mowy i procesów poznawczych ( J. Stachyra, 2001).

Mowa u dzieci z uszkodzonym słuchem rozwija się według takich samych etapów jak u dzieci słyszących. Podstawową różnicą jest tylko czas nabywania niektórych kompetencji językowych.

Leon Kaczmarek (1988) uważa, że rozwój mowy przebiega w następujących etapach:

  • etap przygotowawczy – od 3 do 9 miesiąca życia płodowego, gdy kształtują się narządy mowy nadawcze i odbiorcze;
  • okres melodii – od urodzenia do ukończenia pierwszego roku życia, w którym można wyróżnić głużenie dziecka, następnie wokalizację i gaworzenie;
  • okres wyrazu – od pierwszego do drugiego roku życia. Dziecko używa wyrazów dźwiękonaśladowczych, pojedynczych słów. Jego słownik zawiera około 20 – 30 słów. Mowa bezpośrednio związana jest z działaniem i z przeżyciami dziecka. Dziecko rozumie polecenia i pytania i potrafi reagować na nie działaniem lub wypowiedzią;
  • okres zdania – od drugiego do trzeciego roku życia, w którym następuje rozwój słownictwa czynnego i biernego. Struktura gramatyczna języka jest już przyswajana przez dziecko. Następuje rozwój składni, co umożliwia tworzenie prostych zdań i równoważników zdań;
  • okres swoistej mowy dziecięcej – od trzeciego do siódmego roku życia. Dziecko przyswoiło już podstawy języka pod względem gramatycznym i leksykalnym. Następuje dalszy rozwój struktur gramatycznych, czyli fleksji i składni. Pod koniec tego okresu dziecko powinno prawidłowo artykułować wszystkie głoski.

Dziecko rozumie o wiele więcej niż potrafi samodzielnie wypowiedzieć. Rozumie treść bajek, historyjek, jednak trudność sprawia mu opowiedzenie ich (L.Kaczmarek,1988; za: U. Buryn, T. Hulboj, M. Kowalska, T.Podziemska, 2001).

Dziecko, które rozpoczyna naukę szkolną powinno mieć opanowaną mowę pod względem artykulacyjnym, fleksyjnym oraz składniowym. W szkole następuje dalsze wzbogacanie słownictwa oraz kształtowanie umiejętności wyrażania myśli za pomocą wypowiedzi ustnych i pisemnych.

Rozwój mowy u dziecka z uszkodzonym słuchem przebiega według tych samych etapów, jednak ich czas trwania jest różny. Zależy to od wielu czynników: wieku, w którym wystąpiła utrata słuchu, jej stopnia, momentu diagnozy i zaaparatowania, właściwości samego dziecka i przygotowania rodziców i ich chęci do współpracy.

Istotny wpływ na rozwój mowy ma stopień ubytku słuchu. Dziecko z uszkodzeniem słuchu w stopniu lekkim ma uboższy zasób słownictwa niż jego słyszący rówieśnicy. Trudność sprawia mu artykulacja niektórych głosek oraz różnicowanie głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych.

Uszkodzenie słuchu w stopniu umiarkowanym powoduje wolniejszy rozwój rozumienia mowy, a także słownictwa. Przy takim ubytku słuchu dziecko korzysta jedynie z informacji, które są kierowane do niego. Ma trudności z analizą i syntezą słuchową. Problem sprawia mu poprawna artykulacja głosek: s, z, c, dz, ś, ź ć, dź, sz, ż, cz, dż ( U. Buryn, T. Hulboj, M. Kowalska, T. Podziemska, 2001).

W rozwoju mowy przy ubytku słuchu w stopniu znacznym występują zaburzenia w zakresie leksykalnym, gramatycznym i artykulacyjnym. Dziecko popełnia dużo błędów językowych, mówi niewyraźnie, co powoduje, że jego wypowiedzi stają się niezrozumiałe.

Uszkodzenie słuchu w stopniu głębokim zaburza rozwój mowy także we wszystkich jej zakresach. Można również zaobserwować zakłócony rytm mowy, akcent, intonacja i melodia. Dziecko z takim ubytkiem słuchu charakteryzuje się zbyt szybką mową, przeciąganiem głosek, nosową wymową, głuchym lub piskliwym głosem ( U. Buryn, T. Hulboj, M. Kowalska, T. Podziemska, 2001).

Opracowała: mgr Beata Wasilewska

Literatura:

  • Buryn U., Hulboj T., Kowalska M., Podziemska T. (2001). Mój uczeń nie słyszy. Poradnik dla nauczycieli. Warszawa: MEN.
  • Stachyra J. (2001). Zdolności poznawcze i możliwości umysłowe uczniów z uszkodzonym słuchem. Lublin: Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej.

Przejdź do treści